Wyjątkowo trudno wybierać, ale po burzliwych naradach i twardych negocjacjach w październiku polecamy opowieść o tym, jak przez wieki sztuka zmieniła postrzeganie kobiecych piersi, historię Wielkiego Kryzysu w wydaniu polskim, badanie korzeni ludowej niepokorności oraz przegląd PRL-owskich powieści dla młodzieży. Coś bardziej współczesnego? Mamy dla Was aż dwie bardzo dobre książki o konsumpcjonizmie, namysł nad tym, jak sztuczna inteligencja wpłynęła i wpływa na ludzkie relacje, ale też jak upowszechnienie dronów kompletnie zmieniło reguły walki, a wraz z nimi nasz system wartości. Koniecznie zajrzyjcie do październikowych premier #nonfiction – jest tam wiele więcej do odkrycia.
zebrała Agnieszka Pietrzak

Lucy Ash
Batem i krzyżem. Tysiąc lat nieświętego przymierza polityki i religii w Rosji
tłum. Aleksandra Czwojdrak
Wydawnictwo Bo.wiem
premiera: 25.10.2026
Współczesna agresywna polityka Kremla i wojna w Ukrainie nie są dziełem przypadku ani skutkiem decyzji jednego dyktatora. Chcąc zrozumieć Putina, trzeba odwołać się do wielowiekowej współzależności między ołtarzem i państwem, sięgnąć do idei Trzeciego Rzymu oraz źródeł przekonania o szczególnej, moralnej misji Rosji wobec Zachodu.
Lucy Ash, korespondentka BBC, śledzi, jak od czasów pogańskich i średniowiecza, przez krwawy despotyzm Iwana Groźnego oraz brutalne reformy Piotra Wielkiego, sowiecką wojnę z Bogiem i dekady ateistycznej indoktrynacji, aż po rządy Władimira Putina i patriarchy Cyryla przedstawiały się burzliwe relacje między Cerkwią i władzą. Analizę mechanizmów politycznych uzupełniają osobiste wspomnienia autorki oraz głosy dysydentów i duchownych sprzeciwiających się nadużyciom rządzących.
Batem i krzyżem to przejmujący reportaż, który dowodzi, że bez znajomości historii nie sposób pojąć dzisiejszej Rosji.

Benjamin Balint
Bruno Schulz. O artyście, jego zabójcy i uprowadzeniu historii
tłum. Michał Lipa
Wydawnictwo Agora
premiera: 14.10.2026
Bruno Schulz, artysta XX wieku, urodził się jako Austriak, żył jako Polak, zginął jako Żyd. Początkowo obywatel monarchii habsburskiej, potem – choć nie ruszał się z miejsca – stawał się kolejno poddanym Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, II Rzeczypospolitej, ZSRR, a w końcu III Rzeszy. Jednak, posługując się jego własną metaforą, Schulz przez całe życie pozostawał obywatelem „republiki marzeń”. Był mistrzem dwudziestowiecznej prozy i utalentowanym ilustratorem. Jego rysunki przyciągnęły uwagę miedzy innymi sadystycznego gestapowca. Sztuka Schulza stała się walutą, za którą kupował życie.
Opierając się na nowych relacjach i materiałach archiwalnych, Benjamin Balint podąża tropem murali, które Schulz namalował na ścianach willi Landaua. Sześćdziesiąt lat po zamordowaniu Schulza uznane za zniszczone murale zostały w cudowny sposób odnalezione, po czym potajemnie wywiezione do Izraela.
Pasjonująca książka Benjamina Balinta przedstawia kalejdoskopowy portret życia Schulza wraz ze wszystkimi jego paradoksami i straconymi możliwościami.

Caroline Bicks
Potwory z archiwum. Mój rok grozy ze Stephenem Kingiem
tłum. Maciejka Mazan
Wydawnictwo Prószyński i S-ka
premiera: 12.10.2026
Kiedy Caroline Bicks objęła Katedrę Literatury im. Stephena Kinga na Uniwersytecie Maine, stała się zarazem pierwszą badaczką, której King udzielił szerokiego dostępu do swoich prywatnych archiwów – prawdziwej skarbnicy rękopisów dokumentujących jego proces twórczy. Bicks spędziła rok na analizowaniu wczesnych wersji tekstów pisarza i jego odręcznych poprawek, próbując odpowiedzieć na to samo pytanie, które od lat zadawały sobie miliony zafascynowanych i przerażonych czytelników: co sprawia, że proza Stephena Kinga zostaje nam w pamięci i nawiedza nas jeszcze długo po zamknięciu książki?
Bicks skupia się na pięciu wczesnych utworach – Lśnieniu, Carrie, Cmętarzu Zwieżąt, Miasteczku Salem i Nocnej zmianie – aby pokazać, jak King kształtował język, fabułę i postacie, rzucając swoje literackie zaklęcia, których siła nie słabnie do dziś. Śledząc notatki pisarza na marginesach i zmiany redakcyjne w tekstach, odkryła sceny oraz alternatywne zakończenia, które nigdy nie trafiły do druku, a które King pozwolił teraz opublikować. Książka zawiera również rozmowy, które Bicks przeprowadziła z Kingiem w trakcie pracy – przynoszące nowe spojrzenie na jego proces pisarski i osobistą historię.
Po części to literacki kurs mistrzowski, po części biografia, po części osobisty pamiętnik i śledztwo w sprawie naszych najgłębszych lęków. Potwory z archiwum, książka autoryzowana przez samego Stephena Kinga, nie przypomina żadnej publikacji, jaka do tej pory ukazała się o Królu Horroru. Opowiada o tym, co Bicks odkryła, próbując wydobyć na światło dzienne sposób, w jaki King stworzył jedne ze swoich najstraszniejszych opowieści.

Gyles Brandreth
Chłopiec i miś. Biografia A.A. Milne’a i Kubusia Puchatka
tłum. Kaja Gucio
Wydawnictwo Marginesy
premiera: 28.10.2026
Opowieść o książce, która od stu lat zachwyca dzieci i dorosłych, o jej twórcy i cenie, jaką jego rodzina zapłaciła za sukces Kubusia Puchatka.
Kiedy w 1926 roku Kubuś Puchatek po raz pierwszy ukazał się drukiem, Alan Alexander Milne nie mógł wiedzieć, że poczciwy miś i mieszkańcy Stumilowego Lasu skradną serca czytelników na całym świecie, a ich przygody będą towarzyszyć kolejnym pokoleniom. Gyles Brandreth opowiada o narodzinach Misia o Bardzo Małym Rozumku i zgłębia fenomen jego niezwykłej filozofii, próbując zrozumieć sekret międzynarodowej popularności tej postaci. Jednocześnie dzięki przyjaźni z Christopherem Robinem, prawdziwym Krzysiem, kreśli intymny portret trzech pokoleń rodziny Milne’ów – rodziny, której książki o Kubusiu Puchatku przyniosły sławę i fortunę, ale też lata konfliktów.
Ta kronika pewnego pisarza, chłopca i misia prowadzi od dziecięcych zabaw na angielskiej wsi, przez Nowy Jork lat trzydziestych, aż po romanse, procesy sądowe i rodzinne rozłamy. Bo za Stumilowym Lasem, który miał być miejscem wiecznego dzieciństwa, kryje się historia o dorastaniu, utracie niewinności i tęsknocie za światem, do którego nie można już wrócić – chyba że poprzez opowieść.

Pierre Buhler
Polska. Historia ambicji. Jak wykorzystać wielką szansę?
tłum. Jakub Jedliński, Justyna Nowakowska
Fundacja Kultura Liberalna
premiera: 14.10.2026
Pod koniec XVIII wieku jedno z największych państw Europy zniknęło z mapy na 123 lata. Sprawa polska trafiła na peryferie europejskiej polityki. Po dwudziestu latach niepodległości przyszły dwie okupacje i pół wieku sowieckiej dominacji. Przez niemal dwa stulecia o losie naszego kraju decydowali inni.
Dziś stajemy przed dziejową szansą. Mamy suwerenne państwo o stale rosnącej gospodarce, zakotwiczone w Unii Europejskiej i NATO. Budujemy jedną z najsilniejszych armii kontynentu, a w obliczu rosyjskiej agresji znów staliśmy się filarem bezpieczeństwa Europy.
W książce Polska. Historia ambicji dyplomata Pierre Buhler – z unikalnej francuskiej perspektywy – zastanawia się, jak położenie między Niemcami a Rosją kształtuje naszą tożsamość. Analizuje kulturę i wiarę, które w czasach zaborów zastępowały Polakom państwo, a także rolę przedmurza Zachodu oraz przywiązanie do wolności politycznej.
Autor, były ambasador Francji w Polsce, pierwszą placówkę objął w Warszawie w stanie wojennym. Bezpieka śledziła każdy jego krok i nadała mu pseudonim „Dakota”. Po latach pyta o niesamowity „polski moment”, który przeżywamy w XXI wieku.
Czy wykorzystamy wielką szansę geopolityczną? Czy nie roztrwonimy jej przez wewnętrzne podziały i spory o pamięć z sąsiadami?
To lektura obowiązkowa dla polityków, dyplomatów i wszystkich, którzy chcą spojrzeć na osiągnięcia Polski z międzynarodowej perspektywy. Czas zrozumieć, dlaczego właśnie teraz tak wiele od nas zależy.

Adam Burakowski
Trzecia potęga świata? Czy Indie staną się światowym supermocarstwem
Wydawnictwo Prześwity
premiera: 9.10.2026
W rywalizacji o tytuł największego mocarstwa dwa pierwsze miejsca od dawna są już obsadzone, ale o miejsce trzecie nadal trwa walka – i wszystko wskazuje na to, że wygrają ją Indie. Według prognoz w ciągu kilku lat pod względem PKB prześcigną bowiem Niemcy, a ponieważ mają nieporównanie większy od nich potencjał rozwoju, można się spodziewać, że będą się umacniać na tej pozycji.
Czy to oznacza, że Indie staną się światowym supermocarstwem? Czy żywią takie ambicje? Czy będą w stanie udźwignąć również odpowiedzialność, która wiąże się z tym statusem?
To opowieść o źródłach siły, ale również o słabościach współczesnych Indii. O czynnikach sprawiających, że najważniejsi przywódcy wizytują Indie, by rozmawiać o sprawach globalnie istotnych. O tym, dlaczego Unia Europejska zdecydowała się podpisać z nimi porozumienie. Ale także o ubóstwie większości społeczeństwa oraz o tym, dlaczego przyjeżdżając nad Ganges, możemy odnieść wrażenie, że mamy do czynienia z krajem słabszym niż w rzeczywistości. Jest to opowieść o państwie, które ma na arenie międzynarodowej wiele do powiedzenia, a w niedalekiej przyszłości będzie mieć jeszcze więcej.
To książka dla wszystkich, którzy chcą lepiej zrozumieć, dlaczego Indie niepostrzeżenie wyrosły na jednego z największych graczy.

Carolyn Burke
Lee Miller. Życie nienasycone
tłum. Agnieszka Pokojska
Wydawnictwo Znak Literanova
premiera: 28.10.2026
Nieustraszona, nienasycona, bezkompromisowa. Jedyna taka fotografka w XX wieku.
Jak to się stało, że zjawiskowa modelka „Vogue’a” fotografowała wyzwalanie Dachau, a potem wykonała słynne zdjęcie w mieszkaniu Hitlera?
W dzieciństwie pada ofiarą gwałtu. Jako osiemnastolatka ucieka z Nowego Jorku do Paryża, by zostać uczennicą Mana Raya. Maluje ją Picasso, przyjaźni się z Leonorą Carrington. Ale zamiast być modelką i muzą, sama zostaje artystką.
Gdy wybucha II wojna światowa, fotografuje modę w ruinach londyńskich domów. Trafia na front, gdzie dokumentuje pierwsze użycie napalmu przez Amerykanów. Z Dachau i Buchenwaldu wysyła budzące grozę zdjęcia ofiar i katów. A potem w mieszkaniu Hitlera wchodzi do wanny i tak powstaje jedno z najsłynniejszych zdjęć w historii fotografii.
Carolyn Burke miała dostęp do odkrytego dopiero po śmierci bohaterki ogromnego archiwum. Chciała zrozumieć kobietę, która mimo przeżytej w dzieciństwie traumy nigdy się nie poddawała, robiła wszystko na własnych warunkach i którą nienasycony apetyt na życie pchał do kolejnych odkryć.

Grégoire Chamayou
Teoria drona
tłum. Oskar Hedemann
Wydawnictwo Karakter
premiera: 19.10.2026
„Im więcej dronów unosi się w powietrzu, tym mniej są widoczne” – pisze Przemysław Wielgosz we wstępie do książki Grégoire’a Chamayou. W zachodnich społeczeństwach szybko przywykliśmy do tego, że w prowadzonych obecnie wojnach, konfliktach zbrojnych i tak zwanych operacjach specjalnych wykorzystuje się bezzałogowce wyposażone w śmiercionośne pociski. Słyszymy też o tym, jakoby drony były bronią bardziej humanitarną niż inne.
Chamayou nie tylko burzy mit drona jako precyzyjnego urządzenia, które ma ograniczać liczbę ofiar cywilnych, ale przede wszystkim zaprasza do namysłu nad dalekosiężnymi konsekwencjami wojskowego zastosowania tej technologii. Jego zdaniem jesteśmy właśnie świadkami przewartościowania podstawowych kategorii etycznych, politycznych, prawnych i antropologicznych. Broń zdalnego zabijania zmienia reguły walki: eliminuje bezpośredni kontakt między stronami, a jednocześnie znosi odległość między nimi; starcie dwóch podmiotów przekształca w egzekucję, a wroga w ściganego. Podważa tym samym etos wojenny i związane z nim pojęcia męstwa, tchórzostwa, odpowiedzialności i sprawiedliwości. W rezultacie radykalnie przeobraża rozumienie tego, czym jest wojna, a czym pokój, czym jest zagrożenie, a czym bezpieczeństwo. I ostatecznie wpływa na nasze przekonania dotyczące tego, jak powinny się kształtować stosunki między państwem a obywatel/k/ami.
Co jednak ciekawe, procesy te dokonują się niemal mimochodem, niezauważone przez media i opinię społeczną. Chamayou pokazuje, że aby mogły być niedostrzegalne i zyskać szeroką akceptację, musi im towarzyszyć proceder świadomego i konsekwentnego zastępowania etyki walki swoistą etyką zabijania. Odwołując się do bogatego materiału historycznego – dokumentów wojskowych, tekstów filozoficznych i debat – autor przygląda się więc krytycznie także mechanizmom wytwarzania nekroetyki.
Trzynaście lat od francuskiego wydania Teoria drona nie tylko nie traci na aktualności, ale pod wieloma względami okazuje się wręcz prorocza. Klarowny i poparty rozległą wiedzą wywód Chamayou może działać jak sole trzeźwiące, zwłaszcza że przynosi coś więcej niż refleksję nad użyciem dronów. Każe zastanowić się nad rudymentami funkcjonowania naszych społeczeństw.

Andrzej Chwalba
Świat Lalki. Historia prawdziwa
Wydawnictwo Wielka Litera
premiera: 14.10.2026
Stanisław Wokulski i Izabela Łęcka to postaci fikcyjne, ale Warszawa opisana w Lalce istniała naprawdę. Miasto arystokratów i bankierów, kupców i dorobkiewiczów, subiektów i nędzarzy. Idealistów i oportunistów. Bolesław Prus znał je jak mało kto i z niezwykłą precyzją opisywał jego codzienność. Nie każdą z jego twarzy mógł jednak pokazać.
Profesor Andrzej Chwalba czyta Lalkę nie jak literaturoznawca, ale badacz epoki. Przygląda się miejscom, obyczajom, wydarzeniom politycznym i społeczeństwu i wskazuje nie tylko, co Prus zaczerpnął z rzeczywistości, lecz także, co pominął. Jak naprawdę wyglądała codzienność na ulicach Warszawy? Czym żyły salony, o czym rozmawiało drobnomieszczaństwo? Jak wiele osób żyło w skrajnej nędzy? I czy rzeczywiście w tym świecie pełnym kontrastów, targanym wewnętrznymi konfliktami można było w ciągu kilku miesięcy dorobić się fortuny na wojennych dostawach? Autor opowiada zarówno o tym, co Prus umieścił na kartach powieści, jak i o tym, czego – z powodu cenzury – opisać nie mógł. Dzięki tej książce powieściowa Warszawa przestaje być dekoracją dla losów Łęckiej i Wokulskiego, a staje się jednym z jej najważniejszych bohaterów.

Andrzej Chwalba, Michał Przeperski
Polacy – Żydzi. Sąsiedzi przez tysiąc lat
Wydawnictwo Literackie
premiera: 28.10.2026
Ta książka nie jest pomyślana ani jako akt oskarżenia, ani jako akt obrony. To próba uczciwej rozmowy o tysiącu lat sąsiedztwa.
Rozmowa dwóch znakomitych historyków jest opowieścią o dziesięciu wiekach obecności Żydów w Polsce. O fascynujących dziejach żydowskich wspólnot, kształtowaniu się ich kultury i zmieniających się relacjach polsko-żydowskich.
Autorzy nie zadowalają się prostymi odpowiedziami. Prowadzą czytelnika zapomnianymi uliczkami wspólnej historii i pytają o to, jak dziś ją opowiadamy. Dlaczego na tysiąc lat sąsiedztwa patrzymy przede wszystkim z perspektywy kilku dekad XX wieku? Jak przywrócić znaczenie wcześniejszym stuleciom, nie traktując ich jedynie jako prologu do Zagłady?
Ta książka poszerza perspektywę trwającej od lat dyskusji o relacjach polsko-żydowskich. Nie pomija tragedii, ale nie sprowadza do nich całego doświadczenia sąsiedztwa. Pokazuje przeszłość bogatszą i bardziej złożoną, niż pozwalają dostrzec współczesne spory.
Jest sprawdzianem, czy potrafimy rozmawiać o przeszłości bez oskarżeń i bez ucieczki.

Yvonnick Denoël
Tajne służby Watykanu
tłum. Artur Foryt
Wydawnictwo Poznańskie
premiera: 28.10.2026
Jan Paweł II, CIA, szpiedzy Kremla i tajne pieniądze dla Solidarności. O tej stronie historii Kościoła mówi się rzadko.
Duchowni przemycani za żelazną kurtynę. Kremlowscy agenci przenikający do samego serca Kościoła. Poufne rozmowy polskiego papieża z przywódcami Związku Radzieckiego, cyniczne gry dyplomatyczne i mroczne operacje, o których świat miał nigdy się nie dowiedzieć.
Na czele tej cichej rewolucji stanął Jan Paweł II – papież, który odrzucił utarte reguły gry. Jaką rolę odegrał w walce z komunizmem? Jak Watykan wspierał Solidarność? Odkryj kulisy twardego, nieoficjalnego sojuszu Watykanu z Ronaldem Reaganem i amerykańskim wywiadem. Dowiedz, co stało za zamachem na Jana Pawła II i przekonaj, jak daleko posunęły się komunistyczne służby, by wyeliminować najgroźniejszego przeciwnika ZSRR.
Na podstawie odtajnionych dokumentów obcych wywiadów Yvonnick Denoël odsłania kulisy osiemdziesięciu lat tajnych misji, politycznych rozgrywek operacji, których ślady miały nigdy nie ujrzeć światła dziennego – od II wojny światowej przez pontyfikat Jana Pawła II i zimną wojnę aż po współczesne skandale, odsłaniając rolę Stolicy Apostolskiej w najważniejszych politycznych rozgrywkach XX i XXI wieku.

Mariusz Dobijański
Nazywają ich patologią. Opowieści dyrektora ośrodka wychowawczego
Wydawnictwo Feeria
premiera: 14.10.2026
Każde „trudne” dziecko nosi w sobie historię, której nie powinien doświadczyć żaden człowiek.
Tych chłopców zwykle nazywa się niegrzecznymi, zdemoralizowanymi albo wręcz „patologią”. Trafiają do ośrodków z wyrokami wydanymi nie tylko przez sąd, lecz także przez nauczycieli, sąsiadów, a czasem nawet własnych rodziców. Zostają osądzeni, zanim ktokolwiek spróbuje ich zrozumieć. Wielu z nich zdążyło uwierzyć, że skoro świat postrzega ich jako problem, to muszą nim być.
W tej książce otwieram drzwi do ich świata. Opowiadam o pierwszych dniach w „wychowku”, próbach ucieczki, nocnych buntach, kontrabandzie, nieformalnej hierarchii i prawie grupy. Piszę o sądach, rodzinach, chorobach i zaburzeniach psychicznych, o resocjalizacji i instytucjach, które próbują pomagać, lecz czasami zamiast leczyć, pogłębiają rany.
Nie idealizuję swoich bohaterów. Wiem aż za dobrze, że moi chłopcy potrafią kłamać, kraść, prowokować i ranić. Ale wiem też, że za ich gniewem często kryje się lęk, a za ucieczką – rozpaczliwa tęsknota za domem, niezależnie od tego, jaki on był. To wciąż dzieciaki, które przez całe życie uczyły się, że muszą być silne za wszelką cenę, bo okazanie słabości może boleć bardziej niż kolejna kara.
Spróbuj je poznać, zanim spiszesz je na straty.

Bartłomiej Dobroczyński
Nieświadomość i inne rzeczy ostateczne
Wydawnictwo Znak Wizerunkowe
premiera: 14.10.2026
Bartłomiej Dobroczyński – psycholog, historyk psychoanalizy i teoretyk popkultury – od ponad dwudziestu lat tropi historię polskiej i światowej myśli o tym, co w nas nieuświadomione. Od zapomnianych prekursorów Zygmunta Freuda, przez psychoanalizę polskiego międzywojnia, po współczesny kryzys duchowości i tożsamości – jego najnowszy zbiór esejów to przewodnik po tym, jak rozumiemy siebie w czasach niepewności.
Sam siebie nazywa „marginalnym badaczem dziejów myśli psychologicznej”, ale to właśnie z tej perspektywy widać najwyraźniej, jak bardzo pogubiliśmy się we własnych opowieściach o sobie. W nowej książce psycholog UJ pyta wprost: jak pojmujemy swoje emocje i oceniamy się moralnie? Czy jesteśmy naprawdę wolni, czy raczej zniewalają nas siły, których nie chcemy w sobie rozpoznać? Co dziś dzieli ludzi i gdzie – jeśli w ogóle – szukać światła u kresu czasów?
„Wierzę głęboko, że w przełomowej sytuacji, w jakiej się znajdujemy, musi przyjść poeta prorok lub poetka, którzy stworzą nową opowieść, poruszającą serca narrację, i w ten sposób ponownie zaczarują nasz świat” – pisze Dobroczyński. Nieświadomość i inne rzeczy ostateczne to próba znalezienia takiej opowieści: erudycyjna, ale niepozbawiona czułości wobec ludzkiej niedoskonałości książka o psychoanalizie, duchowości i sensie życia.

Justyna Drath
Szkoła przetrwania. O edukacji
Wydawnictwo Krytyki Politycznej
premiera: 14.10.2026
Czy współczesna szkoła to pruski skansen, wtłaczający do dziecięcych głów strofy Bogurodzicy, czy historyczna rekonstrukcja lekcji z Ferdydurke, ucząca wciąż, że Słowacki wielkim poetą był? A może raczej plac wiecznie nieukończonej budowy, którą kolejne ekipy rządzące próbują zburzyć, przeprojektować i stawiać na nowo? Ta książka to lektura obowiązkowa dla rodziców, nauczycieli i każdego, kto chce zrozumieć, jak bardzo polska szkoła się zmienia, by w gruncie rzeczy pozostać taką samą
Autorka, nauczycielka z dwudziestoletnim stażem, kreśli poruszający obraz stanu polskiej oświaty – od niskich zarobków i wypalenia pedagogów, po masową ucieczkę klasy średniej do szkół prywatnych. Szkoła przetrwania to nie tylko diagnoza systemu, który utknął między nostalgią za pruskim modelem, a wyzwaniami ery sztucznej inteligencji i TikToka. To wnikliwa analiza tego, jak szkoła radzi sobie (lub nie) z polikryzysem: od braku zaufania w instytucje po kryzys psychiczny młodzieży. Autorka nie tyle wskazuje problemy trapiące polski system edukacji, ale szuka też konstruktywnej nadziei w polskiej tradycji – od Komisji Edukacji Narodowej po idee Janusza Korczaka i Jacka Kuronia.

Wolfram Eilenberger
Czas czarodziejów. Wielkie dziesięciolecie filozofii 1919–1929
tłum. Barbara Grunwald-Hajdasz
Wydawnictwo Zysk i S-ka
premiera: 6.10.2026
Opowieść o losach Waltera Benjamina, Martina Heideggera, Ludwiga Wittgensteina i Ernsta Cassirera – czterech wybitnych filozofów, których idee ukształtowały XX wiek.
Rok 1919. Europa otrząsa się po horrorze I wojny światowej, a każdy z bohaterów Czasu czarodziejów znajduje się w przełomowym momencie swojego życia. Już wkrótce ich ścieżki się przetną, a oni sami staną się postaciami o światowej sławie.
Wolfram Eilenberger ukazuje losy tych słynnych myślicieli na tle burzliwej historii Niemiec lat dwudziestych. Do swojej opowieści włącza również inne znane postacie tamtych czasów, takie jak John Maynard Keynes, Hannah Arendt i Bertrand Russell. Jego książka to barwny portret czterech wybitnych filozofów, ich błyskotliwych idei oraz pełnej sprzeczności dekady, która stała się okresem bezprecedensowego rozwoju i intelektualnej kreatywności, a zarazem zapowiedzią nadchodzącej katastrofy.

Karolina Felberg, Radosław Młynarczyk
Hłasko/Osiecka. Byle nie o miłości
Wydawnictwo Znak Literanova
premiera: 14.10.2026
Łączyła ich miłość czy wspólna tajemnica?
On tylko jej oświadczył się dwa razy. Ona tylko jemu poświęciła osobny zeszyt zapisków. Z wyjazdu do Kazimierza nad Wisłą przywieźli niezwykłe fotografie, na których patrzą na siebie z zachwytem, a zarazem pozostają skryci i osobni. Buntownik i poetka, proletariacki książę i roztaczająca urok panna Czaczkes. Marzyli o miłości absolutnej, ale kochali zbyt pośpiesznie. I niszczyli to, co mogło ich ocalić.
Tylko czy ten romans naprawdę się wydarzył?
*
Odarta z romantycznych klisz opowieść o rozpalającej wyobraźnię literackiej love story dwojga artystów, którzy wyprzedzili swoje czasy – w sztuce oraz miłości.
To także pełna pasji rozmowa pary literaturoznawców: Karoliny Felberg, autorki biografii totalnej Agnieszki Osieckiej Osiecka. Rodzi się ptak, edytorki jej młodzieńczych dzienników i tekstów, oraz Radosława Młynarczyka – biografa Marka Hłaski i odkrywcy jego niepublikowanych utworów. Badacze dociekliwie konfrontują własne ustalenia i kłócą się o swoich bohaterów. Podczas fascynującego śledztwa próbują ustalić, co naprawdę wydarzyło się między parą artystów, którzy szybko zaczęli się gubić w mitach na własny temat. Aby odsłonić fakty, autorzy sięgają do nieznanych dokumentów, osobistych zapisków obojga pisarzy oraz ich wspólnych prób literackich. Jednocześnie rysują ciekawy obraz epoki – przełomu lat 50. i 60. – czasu pełnego sprzeczności, w którym przyszło żyć ich bohaterom.
Dlaczego Agnieszka i Marek tak bardzo potrzebowali siebie nawzajem? I czemu prawda okazuje się znacznie bardziej fascynująca niż legenda?

Mark Fisher
Widma mojego życia. Pisma o depresji, hauntologii i utraconych przyszłościach
tłum. Tymon Adamczewski, Andrzej Karalus
Wydawnictwo słowo/obraz terytoria
premiera: 30.10.2026
Żyjemy w świecie nawiedzanym przez widma przyszłości, które się nie ziściły. Muzyka, film i literatura nieustannie recyklingują estetyki minionych dekad, nie oferując nowych form twórczych. Rzeczywistość późnego kapitalizmu oznacza stagnację.
W swych esejach Mark Fisher próbuje zrozumieć, dlaczego współczesność wydaje się zamknięta w pętli nieustających powrotów, a nowe wizje przyszłości stały się niewyobrażalne. Łączy osobiste doświadczenia z refleksją filozoficzną i dowodzi, że wszechobecna depresja jest syndromem społecznym i politycznym. Szuka śladów utraconych przyszłości w dziełach Davida Peace’a, Johna Le Carré, Christophera Nolana, Joy Division, Buriala czy Stanleya Kubricka.

Magda Gacyk
Powrót Prometeusza. Przeciw bogom AI
Wydawnictwo Harde
premiera: 28.10.2026
Ludzkość bardzo potrzebuje kolejnego Prometeusza.
Czy się pojawi?
Sztuczna inteligencja a człowiek.
Humanistyczne spojrzenie na cyfrowo-informatyczny świat w jego najbardziej rewolucyjnej odsłonie. Z nadzieją, jak wiele dzięki AI możemy zyskać w medycynie, rolnictwie, naukach ścisłych i społecznych, a nawet w duchowości. I z obawami, czy jako gatunek jesteśmy gotowi na posiadanie aż tak potężnego narzędzia.
Czy niemal boska technologia okaże się dla nas zbawienna, czy stanie się raczej przyczyną naszej zagłady?
Czy w ludziach zwycięży prometejskie pragnienie doskonalenia świata, czy bezmyślna chciwość oraz niepohamowana żądza zysku i władzy?
Na razie triumfuje to drugie, tymczasem gra toczy się o przetrwanie naszego gatunku.
Przyszłość zaczyna się dzisiaj.
Następnej może już nie być…

Jeremi Galdamez Muñoz
Mieliśmy w sobie płomień. Polscy ochotnicy w hiszpańskiej wojnie domowej
Wydawnictwo Czarne
premiera: 28.10.2026
Polscy ochotnicy, którzy w 1936 roku wyjechali do Hiszpanii walczyć z rebelią generała Franco i zasilili szeregi Brygady imienia Jarosława Dąbrowskiego, do dziś pozostają jednymi z najbardziej niejednoznacznych postaci XX wieku.
Jeremi Galdamez Muñoz podejmuje próbę opowiedzenia historii dąbrowszczaków w całej jej złożoności – od obrony Republiki Hiszpańskiej przez udział w II wojnie światowej, gdy stali się jednym z symboli francuskiego ruchu oporu, aż po powojenne losy w Polsce. Mierzy się z ich ówczesnymi wyborami – z jednej strony współtwórców ludowej Polski, z drugiej ofiar stalinowskich represji – a w końcu pyta o ich walkę o pamięć i godność w III RP.
Mieliśmy w sobie płomień to jednak przede wszystkim opowieść o ludziach, których życiorysy prowadzą nas przez kolejne rozdziały tej historii. Poznajemy sportowców, robotników, lekarki, poetów i działaczy, którzy podążając za własnymi przekonaniami, znaleźli się w samym środku burzliwej historii XX wieku.
„Ta książka powstała z pragnienia, by opowiedzieć o ludziach zaangażowanych w idee, które dziś wielu wydają się przebrzmiałe. Opisać postaci, które we współczesnej Polsce wykreślono z kart historii, a czasem wyszydzano. To również wynik pasji polegającej na zgłębianiu dokumentów rozsianych po całym kontynencie, często przez lata kurzących się w czyichś piwnicach. Zależało mi na tym, by pokazać dąbrowszczaków jako ludzi wymykających się kliszom, zarówno tym ustanowionym przed 1989 rokiem, jak i potem”.

Malcolm Gaskill
Czarownice ze Springfield. Życie i śmierć w Nowym Świecie
tłum. Aleksandra Weksej
Wydawnictwo Bo.wiem
premiera: 23.10.2026
W 1651 roku, czterdzieści lat przed wydarzeniami w Salem, w niewielkiej osadzie Springfield dzieje się coś niepokojącego. Dzieci chorują i umierają, bydło pada bez przyczyny, a mieszkańców nawiedzają osobliwe wizje i sny. W dusznej atmosferze zamkniętej społeczności pojawiają się plotki o czarownicach i heretykach. Podejrzenie pada na Hugh Parsonsa i jego żonę Mary, parę uwikłaną w sąsiedzkie waśnie. Aresztowanie kobiety uruchamia lawinę zdarzeń, która ostatecznie pogrąża osadę w zbiorowej histerii.
Malcolm Gaskill, opierając się na unikatowych XVII-wiecznych zapisach i protokołach sądowych, rekonstruuje historię jednego z pierwszych polowań na czarownice w Nowym Świecie. Opisuje codzienność purytańskich kolonistów, ludzi żyjących w nieustannym lęku przed boską karą, rdzennymi mieszkańcami i surową naturą, gdzie wiara w magię i klątwy była czymś oczywistym. Osobiste tragedie splatają się tu z napięciami społecznymi i religijnymi ówczesnej Nowej Anglii.
Czarownice ze Springfield to wielowarstwowa, uniwersalna opowieść o ludzkiej naturze, przejmujące studium strachu i przesądów niszczących wspólnotę, w której to najsłabsi stają się kozłami ofiarnymi.

Radosław Golec
Wojna Irvinga. Wzlot i upadek historyka Hitlera
Wydawnictwo Brda
premiera: 1.10.2026
David Irving był jednym z najbardziej rozpoznawalnych i kontrowersyjnych historyków drugiej wojny światowej. Człowiekiem, który potrafił docierać do zamkniętych archiwów, rozmawiać z byłymi nazistami, odnajdywać nieznane dokumenty i budować wokół siebie legendę niepokornego historyka. Przez lata uchodził za błyskotliwego badacza, autora bestsellerów i mistrza historycznej narracji. A jednak ta sama pasja, która wyniosła go na szczyt, stała się początkiem jego upadku.
Wojna Irvinga. Wzlot i upadek historyka Hitlera to opowieść o człowieku, który przekraczał granice — naukowe, moralne, medialne i sądowe. Radosław Golec prowadzi czytelnika przez kolejne etapy kariery Irvinga: od pierwszych sukcesów, przez fascynację Trzecią Rzeszą, kontakty z dawnymi nazistami, spory o bombardowanie Drezna, śmierć generała Sikorskiego i dzienniki Hitlera, aż po procesy, oskarżenia o fałszowanie historii, negowanie Holokaustu i więzienie w Austrii.
To książka o ambicji, prowokacji, autodestrukcji i cenie, jaką płaci się za wojnę wypowiedzianą całemu światu historyków. Nie jest to prosta biografia ani akt oskarżenia. To próba zrozumienia postaci, której nie da się łatwo zaszufladkować — badacza, publicysty, skandalisty, pariasa.
Historia Davida Irvinga pokazuje, jak cienka bywa granica między rewizją historii a jej fałszowaniem. I jak niebezpieczne może być przekonanie, że własna wersja prawdy jest ważniejsza niż fakty.

Magdalena Górnicka-Partyka
Co po Trumpie? Ameryka na rozdrożu
Wydawnictwo Poznańskie
premiera: 28.10.2026
Trump odejdzie, ale jego dziedzictwo zostanie z nami na długo.
Wielu o tym marzy: uznać prezydenturę Donalda Trumpa za polityczny wypadek przy pracy i wierzyć, że po jego odejściu wszystko wróci do normy.
Jednak Ameryka z czasów „przed Trumpem” już nie wróci – przekonuje Magdalena Górnicka-Partyka, komentatorka polityczna, autorka podcastu Stan Wyborczy. Trump nie był jedynie zakłóceniem dawnego porządku: ujawnił głęboką przemianę w sposobie, w jaki Ameryka mówi dziś o władzy, demokracji i wspólnocie.
Opierając się na latach obserwacji, podróżach po Stanach Zjednoczonych oraz rozmowach z politykami, badaczami, duchownymi i wyborcami, autorka szuka odpowiedzi na najważniejsze pytanie: co stanie się z Ameryką – i z nami – po Trumpie?

Paulina Górska
Skonsumowani, Jak rzeczy, które kupujemy, zmieniają świat i kto naprawdę za nie płaci
Wydawnictwo Altenberg
premiera: 13.10.2026
Masz dość słuchania o ekologii? Trudno się dziwić. Moralizowanie, alarm, nadciągająca katastrofa. I poczucie, że i tak nic z tego nie wynika.
Paulina Górska pokazuje, że zmęczył nas nie sam temat, tylko sposób, w jaki się o nim mówi. Stawia tezę, że konsumujemy rzeczy, ale równocześnie sami jesteśmy konsumowani – przez ultraprzetworzone informacje, algorytmy, korporacje, mechanizmy sprawiające, że kupujesz, żeby nie stracić okazji. Dlatego wskazuje miejsca, w których wybór naprawdę wiele waży. Wprost nazywa zrzucanie całej odpowiedzialności na zwykłych konsumentów hipokryzją.
Cena na metce nie pokazuje pełnego kosztu. Cieszysz się z nowego ubrania dorwanego za bezcen? Wydajesz grosze? Resztę rachunku ktoś jednak musi uregulować… Autorka przez dwa lata sprawdzała, jaka jest prawdziwa cena żywności, wody, plastiku, energii, ubrań i rzeczy z chińskich platform zakupowych. W książce rozkłada na części narracje, którymi korporacje czy politycy próbują wpływać na nasze decyzje. Pokazuje, jak sprawdzać, kto opiera swoje wypowiedzi na faktach i naukowych danych, a kto dezinformuje. Przyznaje też, gdzie sama się myliła i zmieniła zdanie.
Zajrzyj pod metkę, cenę i kod kreskowy. System nie zmieni się sam. Potrzebuje ludzi, którzy wiedzą, ile rzeczy naprawdę kosztują i co można na to poradzić.

Jan Grzegorczyk
Ukryty. Przypadki Romana Brandstaettera
Wydawnictwo Zysk i S-ka
premiera: 13.10.2026
Ukryty to książka o Romanie Brandstaetterze, autorze niepowtarzalnej w literaturze polskiej i europejskiej czterotomowej powieści Jezus z Nazarethu, w której przywrócił Chrystusowi semickie rysy i historyczny wymiar.
Większość zna go jako wybitnego pisarza chrześcijańskiego, autora Kręgu biblijnego i franciszkańskiego oraz wspaniałych modlitw. Tymczasem jego życie dzieliło się na dwie nieprzystające do siebie części – przedwojenną, w której Brandstaetter jawi się głównie jako gorliwy syjonista, potępiający wszelkich asymilantów i renegatów, oraz powojenną, w której był głosicielem Jezusa z Nazarethu. Był świadom, że Żydzi nie wybaczą mu jego konwersji, uznając ją za zdradę. Obawiał się również, że Polacy nie wybaczą mu jego przedwojennych tekstów, w których gromił zarówno endeków, jak i liberałów spod znaku Boya-Żeleńskiego. Dlatego szczelnie zakrył cały swój przedwojenny dorobek i ten etap życia. Zanotował w kalendarzu: „Jestem ukryty za zasłoną… Chcą, abym udzielał wywiadów, ale po co, skoro nie mogę opowiedzieć o swoim życiu”.
Jan Grzegorczyk, autor m.in. bestsellerowego cyklu o przypadkach księdza Grosera i przyjaciel Romana Brandstaettera, czterdzieści lat po śmierci tego pisarza odsłania jego „ukryty żywot”. Na podstawie nieznanych dotąd materiałów archiwalnych oraz własnych rozmów z Brandstaetterem i świadkami jego życia – m.in. Tamarą Karren, pierwszą żoną pisarza, Mordechajem Palzurem, ostatnim krewnym i byłym ambasadorem Izraela w Polsce, a także ojcem Janem Górą – Grzegorczyk przedstawia jego „nieznane przypadki”, przekonany, że autor Jezusa z Nazarethu chciał zostać „odkryty dla wieczności”. Zarazem przyznaje, że udało mu się pokazać jedynie część tej historii. Pisarz pozostaje Tajemnicą.

Filip Grzegorzewski
Najważniejsze miejsce na świecie. Tajwan w rywalizacji mocarstw
Wydawnictwo Prześwity
premiera: 16.10.2026
Czy Tajwan jest najniebezpieczniejszym, czy może najważniejszym miejscem na świecie?
Wyspa wielkości Mazowsza znalazła się w centrum najważniejszej rywalizacji mocarstw XXI wieku – starcia USA i Chin o przyszły kształt ładu międzynarodowego. Przez wody Cieśniny Tajwańskiej przepływają rocznie towary warte blisko 2,5 biliona dolarów, to ponad jedna piąta światowego handlu morskiego. Leżące po drugiej stronie Chiny mają 60 razy więcej ludności i największą marynarkę wojenną świata. A jednak od ponad siedemdziesięciu lat Pekin nie podporządkował sobie Tajwanu.
To historia sporu opowiedziana z perspektywy trzech aktorów. Waszyngtonu, który widzi w Tajwanie element równowagi sił w Azji Wschodniej, test wiarygodności sojuszy i ogniwo technologicznej rywalizacji z Chinami. Pekinu, dla którego zjednoczenie to sprawa narodowej dumy, legitymizacji władzy partii i warunek „wielkiego odrodzenia narodu chińskiego”. I wreszcie Tajpej, które chce pokoju i prawa do decydowania o własnej przyszłości – i nie jest biernym obserwatorem własnego losu, a żywotność tamtejszej demokracji, odrębna tożsamość mieszkańców, „krzemowa tarcza” i odporność społeczeństwa realnie wpływają na kalkulacje mocarstw. Od tego, co wydarzy się w Cieśninie – narastająca presja, kwarantanna, blokada czy wojna – zależy nie tylko równowaga sił w Azji, lecz także bezpieczeństwo i dobrobyt Europy, w tym Polski.
Książka prowadzi czytelnika od historycznych źródeł konfliktu, przez demokratyzację Tajwanu, strategiczną dwuznaczność Ameryki i wizję Xi Jinpinga, po ukraińską lekcję. Całość zamyka pięć wielkich pytań o przyszłość: o ryzyko wojny, determinację Ameryki, granice presji Pekinu, szanse obrony wyspy i stawkę dla reszty świata.
Żeby zrozumieć, dokąd zmierza rywalizacja mocarstw, trzeba uważnie patrzeć na Tajwan.

Marta Grzywacz
Umrę jutro o szesnastej. Holendrzy o eutanazji i innych sposobach na śmierć
Wydawnictwo Czarne
premiera: 21.10.2026
„26 lipca Denise obudziła się wcześnie. Zeszłyśmy na dół po babeczki z truskawkami. Potem ubrała się, zjedliśmy nasz ostatni lunch […]. O pierwszej każde z nas się z nią pożegnało. Kiedy pojawił się lekarz, wybuchnęła płaczem, ale ze szczęścia, że to już koniec, i pobiegła na górę jak na skrzydłach. […] Odeszła bardzo szybko”.
W 2002 roku Holendrzy jako pierwsi na świecie przyjęli ustawę regulującą eutanazję i pomocnictwo w samobójstwie. Marta Grzywacz przygląda się historii, sztuce, tradycji i polityce, by prześledzić, jak przez stulecia zmieniało się w Holandii podejście do śmierci i jak kolejne przypadki eutanazji doprowadziły do uchwalenia tego prawa.
Książka to także historie ludzi, którzy zdecydowali się umrzeć. Między innymi osiemdziesięciodwuletniej żeglarki Enny, której ból stał się nie do zniesienia, dwudziestodziewięcioletniej Evy cierpiącej na zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, siedemdziesięcioletniego Jana ze zdiagnozowaną depresją czy dwudziestoletniej Demi, której doświadczenie przemocy odebrało chęć do życia. Autorka rozmawia również z lekarzami dokonującymi eutanazji i ekspertami decydującymi, czy działania lekarzy były słuszne.
To reportaż o ludziach podejmujących jedną z najtrudniejszych decyzji i o ich bliskich, którzy często wbrew sobie muszą ją uszanować, a zarazem próba odpowiedzi na pytanie, gdzie przebiega granica między prawem do decydowania o własnym życiu a obowiązkiem jego ochrony.
„Pisząc o kulturze śmierci w Holandii, zastanawiałam się, jak doszło do tego, że kraj, w którym niegdyś niemal codziennie czytano Biblię i przestrzegano surowych zasad kalwinizmu, stał się awangardą. To w końcu Holendrzy jako pierwsi dopuścili aborcję, małżeństwa jednopłciowe, miękkie narkotyki, wreszcie eutanazję. Dlaczego akurat oni byli tak otwarci na zmiany? Dlaczego Holendrzy są, jacy są?”

Chris Hayes
Syreni śpiew. Jak uwaga stała się najbardziej zagrożonym zasobem na świecie
tłum. Agnieszka Sobolewska
Wydawnictwo Zysk i S-ka
premiera: 13.10.2026
Żyjemy w epoce uwagi – nigdy nie było na nią większego popytu, nigdy rywalizacja o nią nie była tak zacięta i nigdy nie miała tak wielkiego znaczenia jak dziś.
Syreny z greckich mitów zniewalały żeglarzy i wiodły ku zgubie. A teraz ich uwodzicielski śpiew rozbrzmiewa w naszych sypialniach i kuchniach o każdej porze dnia i nocy – to nieustający głos urządzeń i korporacji, usiłujących złapać nas w pułapkę i odebrać kontrolę nad naszą uwagą. Jesteśmy świadkami bezprecedensowej zmiany: uwaga, podstawa ludzkiej jaźni, stała się zasobem, o który rywalizują najpotężniejsze firmy w historii. Ma to zgubny wpływ zarówno na nasze życie prywatne, jak i publiczne.
Syreni śpiew to niezwykle aktualna i ważna książka, która pomaga zrozumieć wiele aspektów życia w XXI wieku. Chris Hayes analizuje rolę, jaką uwaga odgrywa w życiu społecznym, gospodarce i polityce. Uświadamia, że stawka jest bardzo wysoka, a rozgrywająca się na naszych oczach i w naszych umysłach walka o uwagę, jest zarazem walką o kontrolę nad naszym życiem i naszą przyszłością.
„Dyskurs publiczny to dziś wojna o uwagę wszystkich ze wszystkimi. Handel jest wojną o uwagę. Podobnie jak życie społeczne. I rodzicielstwo. A my wszyscy czujemy się wyczerpani tą nieustanną walką. Ta książka jest próbą odnalezienia spokoju”.

Sean Hepburn Ferrer, Wendy Holden
Audrey intymnie. Autoryzowana biografia
tłum. Grzegorz Komerski
Wydawnictwo MUZA
premiera: 14.10.2026
„Zrozumiałem, że moja mama była lwicą. Potrafiła być jednocześnie delikatna i silna, a jej serce było najczulsze ze wszystkich”.
Audrey Hepburn była jedną z największych gwiazd kina, ale jednocześnie postacią o wielu obliczach. Jako dziecko przeżyła II wojnę światową. Była ikoną mody, która uczyniła małą czarną symbolem elegancji, jakim pozostaje do dziś. Wcielała się w uciekającą księżniczkę, ekscentryczną damę z wyższych sfer oraz zakonnicę zmagającą się z kryzysem wiary. Ale jej największym wkładem w życie innych była bezinteresowna działalność humanitarna, której poświęciła ostatnie lata swojego życia, pokazując, że lęk i traumę można przemienić w dobroć i sztukę.
Dla Seana Hepburna Ferrera Audrey była przede wszystkim matką. Z niezwykłą szczerością opowiada on o tym, jak nieśmiała „dziewczyna z naprzeciwka” stała się gwiazdą, którą pamiętamy i kochamy do dziś. Książka, wzbogacona o nigdy wcześniej niepublikowane fotografie oraz fragmenty jej prywatnych listów, przedstawia intymny portret Audrey jako ikony, matki i altruistki, która czerpała z własnych doświadczeń głodu i cierpienia, by z ogromnym zaangażowaniem walczyć o los dzieci w krajach ogarniętych wojną i dotkniętych klęską głodu.
Intymny portret Audrey Hepburn ukazuje kobietę pełną wdzięku, ale też uporu, odwagi i odpowiedzialności za innych.

Marta Hożewska
Niedotlenienie. Opowieść o naszych niemieckich babkach
Wydawnictwo Znak Literanova
premiera: 28.10.2026
Jak żyć w domu, który nagle staje się obcy?
Choć wcale się nie przeprowadziły, z dnia na dzień zmieniły adres: z Hauptstrasse na ulicę 1 Maja. Ich nazwiska zostały spolszczone, a na życie mogły od teraz zarabiać wyłącznie najprostszą pracą – bo kto w nowej rzeczywistości chciałby zatrudnić Niemkę?
Po wojnie Wałbrzych stał się wielokulturowym tyglem: mieszkali tu Polacy, Niemcy, Ukraińcy, Żydzi i Grecy. I choć wspólnie mieli tworzyć nową rzeczywistość Ziem Odzyskanych, ich dni upływały w cieniu wojennej traumy Aby zyskać szansę na normalne życie, Lin, Ruth i Anna – przedstawicielki trzech pokoleń rdzennych mieszkanek Dolnego Śląska – musiały ukryć, kim naprawdę są. Jeszcze wiele lat później najmłodsza z nich ćwiczyła przed lustrem poprawną wymowę „r”, żeby nikt w szkole nie nazwał jej „szwabką”.
Marta Hożewska odkrywa niewygodną, przemilczaną historię Niemców na Dolnym Śląsku. Z reporterskim zacięciem opisuje losy ludzi skazanych na cichą walkę o przetrwanie.
Jak propaganda i poczucie winy wpływały na kształtującą się tożsamość? Ile lat musi minąć, by wreszcie dało się swobodnie odetchnąć?
Niedotlenienie to poruszający reportaż o życiu, które nie pozwala złapać oddechu, a także zapis osobistych lęków i wstydu przekazywanych z pokolenia na pokolenie.

Aleksandra Janiszewska-Cardone
Śledź w soli. Północne szlaki sztuki
Wydawnictwo Filia
premiera: 28.10.2026
Co wspólnego mają solony śledź i wielkie malarstwo? Więcej, niż mogłoby się wydawać. Tak jak śledź przez wieki pozwalał przetrwać długie morskie wyprawy, tak sztuka potrafi stać się czymś więcej niż pięknym obrazem – zapisem ludzkich namiętności, marzeń i walki o przetrwanie.
W dziesięciu osobistych opowieściach dr Aleksandra Janiszewska-Cardone, historyczka sztuki, autorka podcastu „Otulina o sztuce” i kuratorka zbiorów malarstwa europejskiego w Muzeum Narodowym w Warszawie, zabiera czytelnika w podróż wokół Morza Bałtyckiego i Północnego – od Polski po Holandię, od Estonii po Wielką Brytanię. Tropi dzieła, za którymi kryją się zaskakujące historie: zwaśnionych bankierów sportretowanych na jednym tryptyku, królowej walczącej o wolność, mistrza iluzji oszukującego ludzkie oko czy intymnego portretu małżeńskiego, który przywraca wiarę w miłość.
To książka o obrazach, ale przede wszystkim o ludziach. O podróżowaniu, patrzeniu i odkrywaniu tego, czego nie widać na pierwszy rzut oka.
Najciekawsze historie sztuki zaczynają się tam, gdzie kończy się muzealna etykieta.

Jarosław Juszkiewicz
Pionierzy medycyny. Oszukać śmierć
Wydawnictwo Sploty
premiera: 28.10.2026
Będzie bolało.
Historia medycyny bowiem jest usiana cierpieniem. Przez tysiące lat ludzie usiłujący pomóc pacjentom, którzy zmagali się z rozmaitymi dolegliwościami, musieli działać metodą prób i błędów. Bez fachowych narzędzi chirurgicznych, bez szczepionek, bez zwalczających bakterie antybiotyków, bez leków uśmierzających ból, bez laboratoryjnej diagnostyki i często bez świadomości, która ze stosowanych przez nich praktyk naprawdę pomaga, a która szkodzi.
Prawdziwy rozwój nowoczesnej medycyny nastąpił w XIX i przede wszystkim w XX wieku. Podejście do pacjentów i do chorób, z którymi zgłaszali się oni do lekarzy, zmieniało się dzięki ludziom potrafiącym myśleć i działać inaczej wbrew tradycji, utartym zasadom, często też wbrew swojemu środowisku.
Ta książka właśnie o tych ludziach opowiada. Nie unikając soczystych, czasem wręcz brutalnych i szokujących detali, Jarosław Juszkiewicz kreśli historię tego, jak medycyna przez stulecia dochodziła do momentu, w którym jesteśmy teraz.
To niezwykły reportaż opisujący walkę z cierpieniem i ze śmiercią, a także z tymi, którzy bardziej niż choroby bali się zmian.

Sonia Kisza
Sztuka i oburzenie. Histeria wokół piersi
Wydawnictwo Znak Koncept
premiera: 28.10.2026
To nie współczesna pornografia sprawiła, że piersi są sexy.
Zrobiła to sztuka.
Badania wykazały, że tylko w trzynastu spośród dwustu analizowanych kultur piersi uważa się za część intymną, związaną z życiem seksualnym. Przez setki tysięcy lat spełniały jedną, ewolucyjnie kluczową funkcję – służyły do wykarmienia potomstwa.
- W którym momencie to się zmieniło?
- Od kiedy cycki są sexy?
- Dlaczego naga pierś na obrazie zachwyca, a goły cycek poza muzeum budzi oburzenie?
- Czy naprawdę prawo musi regulować publiczne karmienie piersią?
- Jak doszło do tego, że obsesyjnie cenzurujemy kobiece sutki?
Skąd ta cała histeria wokół biustu?!
Sonia Kisza przekonuje, że seksualizacja piersi i wstyd przed ich pokazywaniem nie są zjawiskami uniwersalnymi ani naturalnymi, lecz elementami strategii zachodniej kultury. Ściśle związanymi z ograniczeniami narzucanymi kobietom.
Autorka dowodzi, że to właśnie sztuka odegrała w tej przemianie kluczową rolę, a dzieła ukazujące nagie piersi były nie tylko ładnymi obrazkami, ale przede wszystkim potężnymi nośnikami ideologii.

Karolina Korwin Piotrowska
Big fejk. Co internet zrobił z nami?
Wydawnictwo Znak Horyzont
premiera: 28.10.2026
Pierwszy własny komputer to było w latach 90. wydarzenie przez duże W.
Pierwsze połączenie z internetem – ten charakterystyczny pisk i trzaski modemu – jeszcze bardziej.
Teraz każdy z nas nosi w kieszeni minikomputer – smartfon. Dostęp do internetu 24/7, w telefonie całe nasze życie, dane wrażliwe i odpowiedź na każde pytanie: Co dzisiaj zrobić na obiad? Jak zachowywać się w łóżku, żeby druga osoba była usatysfakcjonowana? Jak wychowywać dziecko? Kogo dzisiaj nienawidzimy, a komu dajemy lajka?
Pomocne, prawda?
Siedmioro rozmówców Karoliny Korwin Piotrowskiej odpowiada na najróżniejsze, często niepoprawne politycznie pytania w sposób nieoczywisty, wynikający z ich doświadczenia, zawodu i tego, że z bliska obserwują skutki naszego funkcjonowania w sieci.
Anna Mochnaczewska, Helena Turek, Jowita Michalska, Michał Fedorowicz, Andrzej Gryżewski, Karolina Sulej i Harel opowiadają o rozpadzie intymnych więzi w świecie, w którym emocje przeniosły się online; o coraz częstszej utracie kontroli nad tym, co robimy także w realu; o tym, jak algorytmy wybierają za nas polityków i przyjaciół oraz układają listę zakupów; o tym, co wyrośnie z dzieci, które zamiast głosu mamy słuchają bajek z tabletu; i o tym, co się dzieje z mózgiem, któremu w ciągu tygodnia dostarczamy taką ilość informacji, jaką człowiek średniowieczny zbierał przez całe życie.
Różne tezy, różne diagnozy, różne drogi dojścia do nich, ale finalne pytanie jest jedno i po trzydziestu latach nie brzmi już: co możemy zrobić w internecie? Raczej: co internet zrobił z nami?

Ian Kumekawa
Statek widmo. Historia światowej gospodarki opowiedziana poprzez losy pewnej morskiej jednostki
tłum. Andrzej Wojtasik
Wydawnictwo Krytyki Politycznej
premiera: 28.10.2026
Co łączy koszary dla brytyjskich żołnierzy podczas wojny o Falklandy, pływające więzienie u wybrzeży Bronxu oraz „hotel” dla pracowników przemysłu naftowego w Nigerii i samochodowego w Niemczech? Skromny statek towarowy, który pełnił wszystkie te funkcje. Z biegiem lat wielokrotnie zmieniał nazwy, właścicieli i bandery. Dzięki tej nieuchwytnej, widmowej tożsamości – i wyposażeniu w kontenery modułowe, symbol znormalizowanej gospodarki światowej – mógł stawać się tym, czego rynek akurat potrzebował.
Losy tytułowego „statku widmo” są dla historyka Iana Kumekawy osią opowieści o wielkich przemianach gospodarczych i politycznych ostatnich pięciu dekad: transformacji przemysłu energetycznego, rozwoju rynków offshore, stref wolnej bankowości i wyspiarskich rajów podatkowych, wyzysku siły roboczej oraz masowym wzroście liczby więźniów, przetrzymywanych nawet poza granicami kraju. Ta fascynująca mikrohistoria pokazuje, jak elementy powstającego neoliberalnego porządku, w którym regulacje są dla naiwniaków, stworzyły globalną gospodarkę.

Anna Łabuszewska
Rosja. Szamani, carowie i tajne agentki
Wydawnictwo Mando
premiera: 7.101.2026
Jak działa Rosja? Co się dzieje za murami Kremla i na dalekiej prowincji? Dlaczego społeczeństwo akceptuje wojnę, dyktaturę i coraz bardziej absurdalną rzeczywistość?
Anna Łabuszewska, wybitna znawczyni Rosji, układa z licznych barwnych historii mozaikę stanowiącą tło wielkich procesów historycznych. Powstaje w ten sposób obraz kraju, który nie potrafi zagospodarować własnych wielkich przestrzeni, ale wyciąga ręce po ziemie sąsiadów. Kraju, w którym prawosławni duchowni błogosławią rakiety balistyczne i drony, wysyłane, by zabijać kobiety i dzieci w Ukrainie. Kraju, w którym słucha się na równi szamanów i geopolityków. Gdzie nieprzypadkowo na przywódcę wyrósł ktoś taki jak Władimir Putin.
Autorka odkrywa, jak rosyjskie szpieżki przez długie lata przenikały do zachodniego świata polityki i biznesu. Pokazuje zafiksowanie kremlowskiego dyktatora na punkcie nieśmiertelności i przywiązanie rosyjskiego społeczeństwa do talizmanów i wróżb. Przygląda się również współczesnym dysydentom i dysydentkom, którzy za sprzeciw wobec dyktatury płacą najwyższą cenę.
Odkryj mrok i groteskę skrywane za parawanem kremlowskiej propagandy.

Keza MacDonald
Super Nintendo. Historia firmy, która zrewolucjonizowała branżę gier wideo i nauczyła świat bawić się na nowo
tłum. Anna Klingofer-Szostakowska, Filip Sporczyk, Jacek Żuławnik
Wydawnictwo W.A.B.
premiera: 14.10.2026
Od kart do gry produkowanych w XIX-wiecznym Kioto po Mario, Zeldę, Pokémony i konsolę Switch – Super Nintendo Kezy MacDonald to fascynująca opowieść o firmie, która zmieniła sposób, w jaki świat się bawi. Ceniona dziennikarka technologiczna i redaktorka działu gier „The Guardian” śledzi historię Nintendo przez pryzmat jego najważniejszych gier, bohaterów i twórców, pokazując, jak powstawały jedne z najbardziej rozpoznawalnych fenomenów współczesnej popkultury.
To nie tylko historia firmy, lecz także opowieść o sile zabawy, kreatywności i wyobraźni. Korzystając z wywiadów z projektantami oraz historii graczy z całego świata, MacDonald pokazuje, dlaczego Nintendo od dekad podąża własną drogą, stawiając na radość, odkrywanie i innowację zamiast ślepego podążania za technologicznymi trendami. Książka zainteresuje zarówno fanów gier, jak i wszystkich, którzy chcą lepiej zrozumieć jeden z najważniejszych fenomenów współczesnej kultury.

James Muldoon
Miłość w czasach maszyn. Jak sztuczna inteligencja wpływa na nasze relacje
tłum. Dawid Czech
Wydawnictwo Obroty
premiera: 31.10.2026
Opowieść o przyszłości, jaką w sferze relacji mogą nam zgotować korporacje spragnione krótkotrwałych zysków, jeśli tylko pozostawimy im wolną rękę.
Dziewczyny AI, syntetyczni powiernicy, chatboty terapeutyczne, przemawiające zza grobu „nekroboty” – generatywna sztuczna inteligencja coraz częściej wciela się w niespotykane dotąd role, przeistaczając się ze zwykłego narzędzia do pracy biurowej w aktora społecznego nowego rodzaju. Jakie konsekwencje dla człowieka i społeczeństwa przyniesie ta zmiana?
Socjolog James Muldoon wiedzie nas meandrami współczesnych relacji człowiek–maszyna, zgłębiając kwestię tego, jak rosnąca powszechność AI wpłynie na stosunki międzyludzkie. Czy przyjaciele krzemowi zastąpią białkowych, czy może staną się ich uzupełnieniem? W swoich rozważaniach autor obnaża uwikłania dużych modeli językowych w mechanizmy późnego kapitalizmu. Firmy oferujące aplikacje AI zarabiają bowiem na szerzącej się epidemii samotności, a u podstaw przyjętego przez nie modelu biznesowego leży paradoks: ich produkty mają pomóc w rozwiązaniu problemu, od którego istnienia uzależnione są ich zyski. Na pierwszym planie książki znajdują się jednak użytkownicy i użytkowniczki sztucznej inteligencji, z którymi autor przeprowadził liczne wywiady i których zawsze przedstawia z empatią, starając się zrozumieć ich motywacje – nawet kiedy działania podejmowane przez te osoby mogą budzić zdumienie, a nawet niepokój.
Miłość w czasach maszyn to fascynująca i przerażająca zarazem rzecz o tym, jak sztuczna inteligencja zaczyna kształtować nasze pojmowanie miłości i bliskości.

Moisés Naím, Quico Toro
Szarlatani. Jak kanciarze, naciągacze i oszuści nabierają media, rynki i społeczeństwo
tłum. Anna Czajkowska
Wydawnictwo MUZA
premiera: 7.10.2026
Oto bezwzględny świat szarlatanów – od dawnych alchemików po współczesnych naciągaczy.
Oszuści nie zmienili swoich celów, tylko narzędzia do ich realizacji. Niegdyś wciskali cudowne mikstury na jarmarkach, dziś mają dostęp do światłowodów, algorytmów i globalny zasięg. Zarabiają więcej niż kiedykolwiek i osiągają wpływy, o jakich ich poprzednicy mogli tylko marzyć.
Eksperci ds. międzynarodowych, Moisés Naím i Quico Toro, zabierają nas w pasjonującą, popartą przykładami podróż przez wieki oszustw. Poznajemy modus operandi dawnych sprzedawców iluzji i współczesnych guru pseudonauki, twórców piramid finansowych, czy polityków z pierwszych stron gazet.
Dlaczego mimo upływu stuleci inteligentni ludzie wciąż dają się nabierać? Jak mechanizmy manipulacji sprzed wieków zostały dopracowane do perfekcji w erze mediów społecznościowych?
Odkryj psychologiczne kulisy oszustw i dowiedz się, jak szarlatani bezczelnie żerują na najgłębszych marzeniach, pragnieniach i lękach ludzi, by zdobyć ich zaufanie. To nie tylko wciągające śledztwo historyczno-społeczne, ale też Twój osobisty przewodnik po tym, jak rozpoznawać pułapki i nie stać się kolejną ofiarą.

Małgorzata I. Niemczyńska
Baba na barykadzie. Opowieść o Annie Świrszczyńskiej
Wydawnictwo Marginesy
premiera: 21.10.2026
Świat się na Świrszczyńską spóźnił. Nie rozumieli jej współcześni. Dziś jest ikoną.
Wybitna poetka, uczestniczka powstania warszawskiego, kobieta, która nie bała się żyć inaczej i mówić rzeczy niepopularnych. Uchodziła za dziwaczkę: praktykowała jogę, nie jadła mięsa i nie piła alkoholu, a na dodatek poślubiła czternaście lat młodszego mężczyznę. W głębokim PRL-u otwarcie krytykowała patriarchat i przemoc domową. Z brutalną szczerością pisała o trudach macierzyństwa. Walczyła z dyskryminacją starych kobiet i upominała się o ich prawo do seksualności.
Małgorzata I. Niemczyńska pracowała nad biografią Anny Świrszczyńskiej blisko cztery lata, podczas których udało jej się odkryć wiele nieznanych faktów z życia poetki, dotrzeć do szeregu zapomnianych utworów – w tym tych nigdy niepublikowanych lub uchodzących za zaginione – i odnaleźć osoby, które znały ją osobiście. Dzięki dociekliwemu śledztwu ustaliła, że niemało branych za pewnik informacji – także tych powielanych przez autorytety – mija się z prawdą.
Baba na barykadzie to biografia z prawdziwego zdarzenia, oddająca sprawiedliwość poetce, która zmieniła literaturę polską wierszami z tomów Budowałam barykadę i Jestem baba.

Michał Nogaś
Literacka mapa świata. Wywiady
Wydawnictwo Agora
premiera: 28.10.2026
Co literatura mówi o świecie, który w zaskakującym tempie zmienia się na naszych oczach? Jakie wyznacza nam drogowskazy?
Michał Nogaś zaprasza w wyjątkową podróż – przez kraje, kontynenty i języki.
Na kartach tej książki spotykają się ze sobą i dialogują najwybitniejsi twórcy współczesnej światowej literatury – wśród nich nobliści: Annie Ernaux, Jon Fosse, Abdulrazak Gurnah i Han Kang, autorki i autorzy od lat uznawani za faworytów do najważniejszej nagrody literackiej na świecie: Alexis Wright, Gerald Murnane czy Ananda Devi oraz laureaci prestiżowych wyróżnień, choćby Bookera: Kiran Desai, Damon Galgut, Jenny Erpenbeck czy Douglas Stuart. Wszyscy oni od lat inspirują czytelników na całym świecie.
Każda rozmowa to osobna opowieść, spojrzenie na to, co miało i ma wpływ na teraźniejszość –historię, pamięć, tożsamość, religię, politykę i wyobraźnię.
Ceniony dziennikarz, od blisko trzech dekad związany z radiową Trójką, rozmawia z pisarkami i pisarzami nie tylko o książkach, ale także o kondycji współczesnego człowieka. Udowadnia, że literatura staje się najlepszym sejsmografem naszych czasów, kompasem zmian i zapowiedzią tego, co nadejdzie. Jak przekonuje od lat autor Literackiej mapy świata, to właśnie ludzie pióra często jako pierwsi dostrzegają pęknięcia w świecie i potrafią nazwać to, co dla innych wciąż pozostaje niewidoczne. I to właśnie Michał Nogaś potrafi podczas rozmów z nimi to wydobyć.
Ta książka to próba narysowania mapy współczesnego świata za pomocą słów wnikliwych obserwatorów – pisarzy i myślicieli. Jej lektura, podobnie jak poprzedniego zbioru wywiadów autora, czyli Z niejednej półki, skłania do refleksji, pozwala odkryć miejsca i historie nieznane, daje zaskakujące odpowiedzi na uniwersalne pytania.

Anna Piątkowska
Teodora Wyspiańska. Chłopka od artysty
Wydawnictwo Emocje Plus Minus
premiera: 28.10.2026
Wyspiański traktował ją jak królową. Dla reszty świata na zawsze pozostała tylko przelotnym kaprysem. Chłopką od artysty.
Miasto zawsze traktowało ją jak intruza. Nigdy nie zaakceptowano jej jako żony wielkiego artysty i matki jego dzieci. Nie dostrzegano, ile zaradności wymagały prowadzenie domu i opieka nad mężem chorym na syfilis. Łatwiej było widzieć w niej problem, ciężar i utrapienie dla sławnego Wyspiańskiego, choć odważyła się być charakterną kobietą z krwi i kości. I tego też nie wybaczono jej nigdy. A po śmierci artysty niemal od razu zaczęto walczyć o odebranie jej dzieci. Nie było drugiej kobiety, która tak jednoznacznie obnażyła obłudę elit Młodej Polski.
Kim naprawdę była Teodora Wyspiańska? Muzą zakochanego w niej męża-artysty czy zabawką znudzonego inteligenta?

Tomasz Potkaj
Po prostu się żyje. O Matysiakach i codzienności w PRL-u
Wydawnictwo Znak
premiera: 28.10.2026
W parującej balii Helena Matysiakowa robi pranie. Przy piecu siedzi Józef pogrążony w lekturze „Expresu Wieczornego”. Uśmiecha się pod nosem, pewnie czyta felieton Wiecha o Walerym Wątróbce i Piekutoszczaku. Pochylony nad stołem Gienek odrabia lekcje. Jego starszy brat Stach przegląda nuty. A Zosia obiera ziemniaki. W tle z radia marki Pionier dochodzi muzyka.
Mieszkają w 5 osób w jednym pokoju. Pokój ma 23,5 m2, do lat 60. bez łazienki. Wychodek na podwórzu. Helena i Józef śpią w jednym łóżku. Stach i Gienek na kozetce. Zosia na noc rozkłada „amerykankę”.
Siedemdziesiąt lat temu, tak jak bohaterowie radiowego słuchowiska, żyły i mieszkały miliony Polaków. Wystawali w kolejkach długimi godzinami, by upolować produkty, które z dzisiejszej perspektywy stanowią totalne minimum życiowe, a wtedy były prawdziwymi rarytasami. Towarem deficytowym był na przykład cukier, którego zdarzało się, że brakowało w całych dzielnicach. Nie wspominając już o takich delikatesach, jak mięso czy czekolada.
Miliony Polaków gnieździły się w maleńkich klitkach, spały po kilka osób w pokoju, obiad gotowały w tak zwanych ślepych kuchniach, a „za potrzebą” chodziły do znajdującego się na podwórku wychodka. Przez wiele lat oczekiwały w kolejkach na mieszkania, których zawsze brakowało, więc przenosiny z przedwojennej kamienicy do gierkowskiego bloku stanowiły prawdziwy społeczny awans.
Te i wiele innych realiów życia w PRL doskonale odzwierciedlają losy rodziny Matysiaków ze słuchowiska Polskiego Radia, które stało się fenomenem na światową skalę.
Może właśnie dlatego Matysiakowie – rodzina taka jak wszystkie – podbili serca Polaków. Do tego stopnia, że wielu słuchaczy uwierzyło, że Helena, Józek, ich dzieci i sąsiedzi żyją naprawdę. Stąd miliony listów słanych do Polskiego Radia. I decyzja, by stworzyć fikcyjno-realny adres: ul. Dobra 21/6 w Warszawie. Polacy prosili Matysiaków o pomoc (na przykład w zdobyciu paszportu), żalili się na niesprawiedliwości i trudności życia, ale też wyrażali wdzięczność i solidaryzowali się z mieszkańcami kamienicy na warszawskim Powiślu.
„Po prostu się żyje” – mówi Józef w jednym z odcinków. „Żyjemy sobie tak jak wszyscy” – dopowiada jego żona. Tomasz Potkaj, opisując perypetie radiowej rodziny, zabiera czytelnika w wyjątkową podróż w czasie, w której Matysiakowie oprowadzają po absurdach, trudnościach, ale i urokach życia w PRL. Jeśli pamiętasz czasy, w których z radioodbiornika marki Pionier w tle dobiegały rozmowy Matysiaków, to dzięki tej lekturze na nowo przypomnisz sobie smak roztapiającego się loda świderka albo kultowego bloku czekoladowego. Oczami wyobraźni przeniesiesz się na wakacyjne turnusy w polskich kurortach czy wczasy w ośrodkach pracowniczych w górach.

Bernadeta Prandzioch
Zewsząd. Opowieść o mojej (nie)śląskiej rodzinie
Wydawnictwo Czarne
premiera: 14.10.2026
Co dziś znaczy być Ślązakiem czy Ślązaczką? Czy to tożsamość, która istnieje wyłącznie w kontrze do niemieckości lub polskości? Bernadeta Prandzioch pokazuje coś wręcz przeciwnego – śląskość włączającą i otwartą, tworzoną na równi przez przyjezdnych i tych, którzy przez wieki żyli w Katowicach, Gliwicach, Opolu czy Bytomiu.
Rodzinna historia staje się dla autorki tłem do opowiedzenia o powstańcach, którzy walczyli o przyłączenie Górnego Śląska do Polski, o Górnoślązakach, którzy w 1921 i w 1945 roku wybrali Niemcy, oraz o losach tej części społeczności, która lawirowała gdzieś „pomiędzy”.
Do tej tożsamościowej układanki dołączają historie krewnych, którzy – w poszukiwaniu pracy – wyemigrowali na Górny Śląsk z Lubelszczyzny czy Bieszczad. Przybywali ze świata nieznającego przemysłowej nowoczesności. I z bagażem zupełnie innych doświadczeń: walki z UPA, przynależności do AK, akcji „Wisła”.
Losy ich wszystkich splatają się w katowickim Załężu. A z zebranych w jednej rodzinie przeżyć wyłania się śląskość we współczesnym wydaniu – zdolna pomieścić historię wszystkich, którzy mieszkają na Górnym Śląsku i chcą nazywać siebie Ślązakami.
„W pewnym momencie zrozumiałam, że w mojej wersji śląskości musi być miejsce na wszystko, co znałam z domowych przekazów, o czym czytałam i co odkryłam w archiwach: na śląskich powstańców, żołnierzy walczących w niemieckich mundurach, pradziadka z AK, który zginął w Auschwitz, greckokatolickich przodków z Bieszczad i na prababcię używającą ukraińskich słów”.

Michał Rauszer
Polska zbuntowana. Ludowe strategie oporu i przetrwania
Wydawnictwo Krytyki Politycznej
premiera: 28.10.2026
W Polsce nigdy nie było spokoju. Klasy ludowe nieustannie stawiały opór, reagując na wyzysk, brak praw pracowniczych i niesprawiedliwość społeczną. Polska zbuntowana opisuje mniej znane historie ludowego buntu, od czasu uwłaszczenia w XIX wieku aż po współczesność.
Rauszer zagląda tam, gdzie popularna narracja historyczna nie sięga. Bada ukryty protokół – świat plotek, dowcipów, pieśni i folkloru, które stanowiły formę społecznego sprzeciwu. Pokazuje, jak diabeł służył ludowi do opisu abstrakcyjnych procesów kapitalistycznych, a widmo pańszczyzny nie bez powodu motywowało do walki jeszcze w XX-leciu międzywojennym.
Autor rzuca wyzwanie zmitologizowanemu obrazowi ludu, pokazując realne doświadczenia biedy, głodu i przemocy, które zostały zastąpione przez protezy pamięci narodowej. Analizuje także fenomen ekonomii moralnej, wyjaśniając, dlaczego „ukraść panu to nie grzech” oraz jak sieci wzajemnej pomocy pozwalały przetrwać kryzysy transformacji ustrojowej.
Polska zbuntowana pozwala zrozumieć korzenie polskiej niepokorności oraz mechanizmy oddolnej samoorganizacji i solidarności, które do dziś kształtują nasze społeczeństwo. To opowieść o tym, że prawa obywatelskie i socjalne nie zostały nam dane, lecz musiały zostać wywalczone przez pokolenia zbuntowanych przodków.

Beata Sabała-Zielińska
Góralu, czy ci nie żal? Opowieść o zatraceniu
Wydawnictwo Prószyński i S-ka
premiera: 27.10.2026
Powiedz „góral”, a emocje się obudzą. Dodaj „podhalański”, a dyskusjom nie będzie końca. Bo przecież wiadomo, jacy oni są, prawda? Że męczą konie, że zawłaszczyli Tatry, że wieczorami chętnie zalewają robaka, by chwilę później urządzać domowe awantury. Że tacy niby kościółkowi, a w oczach zamiast źrenic błyszczą im dudki.
To nie jest książka dla tych, którzy to „wszystko wiedzą”.
Do tej opowieści zapraszamy Czytelników naprawdę ciekawych naszego świata, którzy mają pytania, wątpliwości, zastrzeżenia. Którzy chcą zrozumieć, dlaczego podkreślamy, że dostaliśmy Tatry od królów, w czym przejawia się nasza odrębność, dlaczego Janosik był zbójem i skąd w nas hardość, która góry potrafi przenosić. To książka dla tych, którzy chcą nam się przyjrzeć z bliska, by poznać nasze talenty, ale też znajdą w sobie na tyle życzliwości, by z wyrozumiałością spojrzeć na nasze wady i słabości.
To opowieść górali o góralach (i trochę o turystach), ale snuta dla Was. To spowiedź. Rozliczenie z przeszłością i trzeźwe spojrzenie w przyszłość. A może w przepaść? Bo zgubiliśmy drogę, straciliśmy orientację w terenie i stanęliśmy na krawędzi. Wspólnie, wszak bez nas nie ma Was, a nas nie ma bez Was.

Sławomir Sochaj
Ja nie miałem nic, ty nie miałaś nic. Jak Polska stała się nową ziemią obiecaną
Wydawnictwo Filtry
premiera: 14.10.2026
Polski sukces gospodarczy często określa się mianem „cudu”. Być może dlatego, że nie przypomina żadnego innego skoku rozwojowego w historii świata: żeby go osiągnąć, Polska nie potrzebowała kolonii, wielkich złóż bogactw naturalnych ani innowacji o globalnym znaczeniu. Wykuwał się po cichu, oddolnie, w codziennej krzątaninie, dzięki drobnym pomysłom i pragmatyzmowi.
Za imponującymi wskaźnikami wzrostu kryją się jednak paradoksy. Dlaczego kraj o dynamicznie rozwijającej się gospodarce nadal zmaga się z deficytem innowacyjności, słabością instytucji państwowych i brakiem silnych globalnych marek? Sławomir Sochaj szuka odpowiedzi nie tylko w ekonomii i polityce, lecz przede wszystkim w historii, kulturze i społecznych wzorcach, które ukształtowały współczesną Polskę.
„Ja nie miałem nic, ty nie miałaś nic” to błyskotliwa opowieść o niewidzialnym dziedzictwie postfeudalizmu, inteligenckim etosie pracy, chłopskich strategiach przetrwania i ambicjach klasy średniej, która coraz głośniej domaga się nowej wizji swojego kraju. A także o podszytym lękiem indywidualizmie, który sprzyja rozwojowi antyspołecznych ruchów politycznych, o „kulturze zapierdolu”, noszącej ślady gniewnego sprzeciwu wobec pańszczyzny, i o tym, że – choć jesteśmy pracowici – „pracujemy, by nie pracować”.
Sławomir Sochaj przenikliwie przygląda się temu, co zbudowało polski „cud gospodarczy”, który zdaniem wielu analityków nie miał prawa się wydarzyć, oraz stawia pytania o to, jakie wartości są niezbędne, by Polska mogła wykonać kolejny cywilizacyjny krok naprzód.

Przemek Srogosz
Lumpy. Co się czai w second handach?
Wydawnictwo Poznańskie
premiera: 14.10.2026
Ta książka kończy się na podłodze lumpeksu, kiedy jej narrator traci kontakt z rzeczywistością przy mierzeniu marynarki. A zaczyna się właśnie tu: w tłumie, podczas kotła w trakcie dostawy, kiedy w lumpeksie pojawia się świeży towar.
Przemek Srogosz, znany w sieci jako Lumpstetter, propagator modowego rozsądku i „szmateksowy apostoł”, wskakuje między wieszaki i wcale nie udaje, że go tam nie ma – i nie cofa ręki, kiedy na dostawie robi się gorąco. To prawdziwy gracz, zaklinacz tkanin, który w kilka chwil przestudiuje metkę, sprawdzi skład i oceni, czy ciuch jest legit – czy to nie podróbka, fejk. Który wie, że w lumpeksie nie ma miejsca na sentymenty. Tu trzeba mieć refleks, zimną głowę i mocne łokcie.
To nie jest prawdziwy reportaż, chociaż wszystko w nim jest mniej więcej prawdziwe. Jest tu za to wszystko, czego można doświadczyć w second-handzie: pyskówki nad kaszmirowym swetrem; zblazowani modowi influencerzy, handlarze, każuale i lumpenmama, która wygląda, jakby zabiła czterech mężów i jeśli będzie trzeba, zabije też piątego; ubrania po zmarłych (za to z duszą) i te z nadzieniem, czyli zapomnianą gotówką lub innymi fantami. Ale także kulisy sieciówek fast fashion, niezdrowa fascynacja modową makabrą i góry ciuchów na chilijskiej pustyni – odległy efekt nadprodukcji ubrań i naszego dążenia do wygody za niską cenę.
To tylko ciuchy? Absolutnie nie. Ciuchy to wszystko – tylko jeszcze o tym nie wiesz.

Patryk Świątek
Własną ścieżką. Fenomen współczesnej edukacji domowej
Wydawnictwo EduEmu
premiera: 8.10.2026
A co, jeśli własna ścieżka nie oznacza drogi na skróty, tylko świadomy wybór?
Coraz więcej młodych ludzi uczy się poza szkolną ławką. Szukają czasu na pasje, spokojniejszego tempa, samodzielności albo po prostu innego sposobu na naukę. Patryk Świątek przygląda się edukacji domowej od środka. Rozmawia z uczniami i rodzicami, sięga do historii szkolnictwa, a na przykładzie Szkoły w Chmurze pokazuje, jak zmienia się myślenie o edukacji w Polsce.
Własną ścieżką to opowieść o wyborze, wolności i odpowiedzialności. Dla tych, którzy znają edukację domową, i tych, którzy dopiero próbują zrozumieć jej fenomen. Bo być może najważniejsze pytanie nie brzmi: „Jaka powinna być szkoła?”, ale: „Czego potrzebuje człowiek, żeby naprawdę się uczyć?”.

Alicja Urbanik-Kopeć
Mój już osiem miesięcy nie robi. Wielki kryzys lat 30. w Polsce
Wydawnictwo Czarne
premiera: 21.10.2026
Krach na nowojorskiej giełdzie w 1929 roku był początkiem jednego z najgwałtowniejszych kryzysów finansowych w historii. Tąpnięcie na rynkach wywołało falę bankructw, która z kolei przyczyniła się do wzrostu bezrobocia i biedy.
W Polsce wczesnych lat trzydziestych codziennością dla milionów stały się walka o pracę, głodowe pensje i groźby eksmisji. Jednak w zbiorowej pamięci międzywojnie zapisało się jako wyidealizowana epoka neonów – nie nędzy i nierówności.
Alicja Urbanik-Kopeć sięga do pamiętników bezrobotnych, prasy i danych statystycznych, by pokazać konsekwencje „czarnego czwartku”. Opowiada zarówno o bankructwach przemysłowców, jak i życiu robotników. O losie bezdomnych, braku mieszkań i przeludnieniu. O głodzie, kolejkach po zapomogi, wzroście przestępczości. O pomocy osobom w najtrudniejszej sytuacji: akcjach szczepień czy dożywianiu dzieci. Wreszcie – o próbach ochrony wykorzystywanych pracowników: rozwoju ZUS-u i inspekcji pracy.
Z jej książki wyłania się obraz społecznych skutków wielkiego kryzysu w kraju, który ledwie od dekady mógł się cieszyć niepodległością. To próba przywrócenia głosu ludziom, których losy były dotąd spychane na margines historii.

Gabriel Weston
Życie. Anatomia opowiedziana inaczej
tłum. Agnieszka Dzikiewicz-Krawczyk
Wydawnictwo Insignis
premiera: 14.10.2026
Co to właściwie znaczy żyć we własnym ciele?
Gabriel Weston zawsze czuła, że w anatomii, którą studiowała, czegoś jej brakuje. I rzeczywiście: kiedy została chirurżką, matką, a w końcu pacjentką, musiała zmierzyć się z rozdźwiękiem między ciałem, które znała jako lekarka, a poczuciem życia w nim.
Swoje doświadczenia opisała w tej książce. Zabiera nas w niej w niezwykłą podróż po naszym organizmie, przeplatając wiedzę medyczną historią, filozofią, sztuką i osobistymi przeżyciami (m.in. czterema porodami, wypadkiem ojca czy wreszcie własną chorobą serca i oczekiwaniem na operację).
Jej narracja kreuje zupełnie inny obraz ludzkiego ciała: o wiele bardziej kruchego, niepokojącego, fascynującego i cudownego, niż moglibyśmy sobie wyobrazić.
Owszem, Weston opowiada o sercu, mózgu, płucach, skórze, macicy i innych narządach, ale jednocześnie pisze o strachu, miłości, macierzyństwie, seksualności, chorobie i śmierci. O tym, że nasze organy mają nie tylko określone funkcje biologiczne, lecz są częścią historii, którą opowiadamy o sobie – i którą nasze ciała opowiadają o nas.
To zupełnie nowe spojrzenie na to, co każdy z nas posiada, ale zwykle zaskakująco mało zna i rozumie: własne ciało.

Heinrich August Winkler
Jak Niemcy stali się tymi, kim są
tłum. Adam Krzemiński
Wydawnictwo słowo/obraz terytoria
premiera: 29.10.2026
Które wydarzenia sprawiły, że Niemcy są dzisiaj tymi, kim są?
Czy korzenie niemieckiej tożsamości sięgają aż do Świętego Cesarstwa Rzymskiego?
Jak na niemiecką tożsamość wpłynął problem winy?
W tej błyskotliwej syntezie dziejów Niemiec Heinrich August Winkler zgłębia proces formowania się niemieckiej tożsamości narodowej. Odtwarza zawiłą drogę do zjednoczenia, przywołuje doświadczenia pierwszej i drugiej wojny światowej, moralną i polityczną katastrofę Niemiec, podział kraju na dwa państwa. Opisuje proces stopniowego powrotu Republiki Federalnej Niemiec do wspólnoty Zachodu, a także ponowne zjednoczenie kraju. W końcu – analizuje wyzwania, przed którymi obecnie stoją Niemcy jako jedno z najbardziej wpływowych państw Unii Europejskiej, w tym napięcia związane z globalizacją, pamięcią historyczną i odpowiedzialnością polityczną. Integracja europejska, demokratyzacja i rozliczenie z przeszłością są bowiem kluczowymi elementami współczesnej tożsamości niemieckiej.

Olga Wróbel
Wychowywać i wzruszać. Literatura młodzieżowa PRL-u
Wydawnictwo Marginesy
premiera: 14.10.2026
Wychuchane panienki z miasta i szefowe młodocianych gangów, dziarscy harcerze i niepoprawne łobuzy, wychowankowie domów dziecka i dziewczyny z zakładów poprawczych, nastoletni detektywi i ekscentryczne młode damy. Rodzeństwa zamieniające się rolami, dzieci rozwikłujące sekrety swoich opiekunów, dziewczęta podróżujące w czasie, zapracowani rodzice stosujący zimny chów, młodzież ze wsi i z miast, z domów dostatnich i takich, w których brakuje wszystkiego. To tylko ułamek barwnego asortymentu powieści młodzieżowych z PRL-u, a poddaje go analizie wysoko wykwalifikowana w tym obszarze czytelniczka – Olga Wróbel.
Prawie sto powieści z lat 1952–1988 – tych kultowych i tych zapominanych – układa się w coś na kształt panoramy społecznej pozwalającej przyjrzeć się światu, w którym funkcjonowali ich bohaterowie. Jak wyglądały modele wychowania i rodziny? Czego oczekiwano od chłopców, a czego od dziewcząt? Jak traktowano dziecięce uczucia i szkolne problemy? Pisarki i pisarze PRL-u ochoczo brali na siebie odpowiedzialność poruszania tematów społecznych, a wbrew panującemu przekonaniu sprawne pióro niejednokrotnie pozwalało im omijać pułapki systemowej propagandy.
Niezależnie od tego, czy w szkole pisaliście charakterystykę bohaterów Tego obcego, czy z rozrzewnieniem wspominacie Pana Samochodzika, czy ledwie kojarzycie Jeżycjadę, pryzmat powieści młodzieżowych pozwala przyjrzeć się temu, jacy byliśmy i z czego wyrastamy. A przy okazji dostarcza solidnej dawki absurdalnych przygód, romantycznych uniesień i autentycznych emocji młodych bohaterów. I wzruszeń, oczywiście.

Paulina Zagórska
Kup teraz. Polki w krainie konsumpcjonizmu
Wydawnictwo W.A.B.
premiera: 28.10.2026
Co stoi za naszymi zakupowymi wyborami?
Czy Polki naprawdę kochają promocje?
Dlaczego Polska jest tekstylnym śmietnikiem Europy?
Paulina Zagórska bierze pod lupę współczesną krainę konsumpcjonizmu i z feministycznej oraz językoznawczej perspektywy przygląda się temu, jak rynek wkracza w kolejne obszary kobiecego życia.
Pokazuje, w jaki sposób język troski o siebie, wolnego wyboru, samorozwoju i odpowiedzialności pomaga sprzedawać nam nie tylko rzeczy, lecz także określone wyobrażenia o tym, jak powinnyśmy wyglądać, żyć, dbać o siebie i innych.